Για να ζήσετε τη ζωή στο έπακρο, βάλτε κάτω όλες τις συσκευές και περπατήστε..

 



Πεζός: μια λέξη που ταιριάζει στις πιο μουντές, κουραστικές και μονότονες στιγμές της ζωής. Δεν θέλουμε να ζήσουμε «πεζές ζωές». Ωστόσο, ίσως πρέπει. Πολλοί από τους σπουδαίους στοχαστές της ιστορίας ήταν «πεζοι» – δηλαδή περιπατητές. Ο Χένρι Ντέιβιντ ΘόρωΧένρι Ντέιβιντ Θόρω και ο Γουίλιαμ ΓουόρντσγουορθWilliam Wordsworth, ο Σάμιουελ Τέιλορ ΚόλριτζSamuel Taylor Coleridge και ο Γουόλτ ΓουίτμανΟυώλτ Ουίτμαν, ο Φρίντριχ ΝίτσεΦρίντριχ Νίτσε και η Βιρτζίνια ΓουλφΒιρτζίνια Γουλφ, ο Αρθούρος ΡεμπώΑρθούρος Ρεμπώ, ο Μαχάτμα ΓκάντιΜαχάτμα Γκάντι και ο Γουίλιαμ ΤζέιμςΓουίλιαμ Τζέιμς, όλοι ήταν στοχαστές και συγγραφείς που βάσισαν τη λειτουργία του μυαλού τους στην σταθερή κίνηση των ποδιών τους. Ένιωθαν την ανάγκη να σηκωθούν και να κάνουν το αίμα τους να κινείται, αφήνοντας τη σελίδα που έγραφαν για να φορέσουν καπέλο και να πάνε μια βόλτα. Κάνοντάς το, βρίσκονταν σε αρμονία με τις διαμετρικά αντίθετες δυνάμεις της κίνησης και της ανάπαυσης.

Πόσοι από εμάς σήμερα μπορούμε να απελευθερωθούμε από τη σελίδα και όταν σηκωνόμαστε από το γραφεία μας να βγούμε από την πόρτα; Ακόμα και την ώρα που τηρούμε τις επιταγές της φύσης, αναπνέοντας βαθιά τον καθαρό αέρα καθώς θέτουμε τα πόδια μας σε κίνηση, είναι πιθανό να αισθανόμαστε την ανάγκη να ολοκληρώσουμε τη δουλειά όσο το δυνατόν γρηγορότερα και αποτελεσματικότερα. Αλλά με αυτόν τον τρόπο, ίσως χάνουμε την ουσία της ίδιας της δραστηριότητας. Με αυτόν τον τρόπο παραιτούμαστε από την τέχνη του περπατήματος.

Το «περπάτημα με σκοπό» θεωρείται συνήθως κάτι θετικό, που λαμβάνεται ως σημάδι ότι οι περιπατητές είναι εστιασμένοι, με τα μάτια τους στραμμένα σε έναν τελικό στόχο ή ένα βραβείο. Αλλά η τέχνη του περπατήματος δεν αφορά έναν σκοπό ή έναν στόχο. Όπως υποστήριξε ο Ιμμάνουελ ΚαντΙμμάνουελ Καντ, η δημιουργία και η σύλληψη της ομορφιάς περιέχεται σε «μια σκοπιμότητα χωρίς συγκεκριμένο σκοπό». Η τέχνη του περπατήματος έχει να κάνει με αυτόν τον άσκοπο σκοπό.

Το περπάτημα ως αγγαρεία

Αυτές τις μέρες, είναι δύσκολο να κατανοήσουμε το νόημα του να κάνουμε κάτι, ή να κάνουμε οτιδήποτε, χωρίς υποκείμενο στόχο. Περπατάμε συνήθως για να φτάσουμε κάπου: στο μανάβικο, στο στούντιο γιόγκα, στον ψύκτη του νερού. Πρέπει να πάμε βόλτα τον σκύλο ή να περπατήσουμε διαμαρτυρόμενοι για κάποιο σκοπό. Περπατάμε για να είμαστε σε φόρμα, μετρώντας τα βήματά μας στο smartwatch. Ο περίπατος γίνεται ζήτημα απόδειξης, επίτευξης, κέρδους, νίκης, συγκεκριμένου στόχου. Υπάρχει κάτι αστείο και λυπηρό στον προσανατολισμό του περπατήματος αποκλειστικά σε συγκεκριμένους στόχους. Η ξέφρενη προσπάθεια να φτάσουμε κάπου, και να φτάσουμε εγκαίρως, ισοδυναμεί με μια σισύφεια πάλη ενάντια στον χρόνο: όταν φτάσουμε σε έναν προορισμό, πρέπει αμέσως να ξεκινήσουμε πάλι, εστιασμένοι στο επόμενο σημείο στάσης. Το νόημα του ταξιδιού δεν είναι παρά να «φτάσουμε εκεί». Το να κινούμε τα πόδια μας είναι απλώς η οδυνηρή αγγαρεία ανάμεσα στις στιγμές ξεκούρασης.

stieglitz-snapshot1.jpg

A Snapshot, Paris 1911, Alfred Stieglitz. [Metropolitan Museum of Art]

Το περπάτημα ορίζεται όλο και περισσότερο από τεχνολογικά gadgets που φοριούνται στους καρπούς ή στα χέρια. Αφιερώνουμε ολοένα και περισσότερο χρόνο στην «εποπτείαCity on mute | aeon» του κόσμου – προσλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μέσα από ένα κλειστό πλαίσιο που συλλαμβάνει μόνο τα αντικείμενα άμεσου ενδιαφέροντος. Το να ζεις με τα μάτια στην οθόνη σημαίνει να είσαι προσκολλημένος, κολλημένος στο πλαίσιό της, να αντιλαμβάνεσαι ό,τι σου παρουσιάζεται και αναπαρίσταται. Αλλά η αναπαράσταση –ακόμη και με αμέτρητα πίξελ– δεν είναι εμπειρία. Η εμπειρία είναι να αντιλαμβάνεσαι. Όταν κοιτάζουμε μια οθόνη, μπορεί να δούμε κάτι, αλλά δεν το αντιλαμβανόμαστε. Το να ζεις τη ζωή μέσω αναπαραστάσεων είναι να ζεις παθητικά, να λαμβάνεις παρά να βιώνεις. Φοβόμαστε επίσης, ότι σημαίνει να ζεις τη ζωή ενός οπαδού. Αντί να ρωτάμε «Τι βλέπω; Πώς μπορώ να σας το πω;» μας λένε αντ' αυτού πώς να δούμε, και συχνά τι να νιώσουμε – και μεγάλο μέρος αυτής της εμπειρίας καθορίζεται από κάποιον αλγόριθμο.

Το περπάτημα ως τέχνη

Η τέχνη του περπατήματος είναι αντίθετη με την «εποπτεία» του κόσμου στον οποίο ζούμε και δεν υπάρχουν δεδομένοι κανόνες ή υπολογισμοί. Το περπάτημα, απλώς και μόνο για μια βόλτα, μπορεί να είναι μια σύντομη ανάπαυλα στις κατά τα άλλα ξέφρενες ζωές μας, επιτρέποντάς μας να αποστασιοποιηθούμε, ώστε να μπορούμε να δούμε τη ζωή ξανά με τα δικά μας μάτια, όπως κάνει ένα παιδί. Αυτό, σύμφωνα με τον Καντ, είναι η ελευθερία κάθε μορφής τέχνης. Αλλά δεν χρειάζεται να επισκεφθούμε ένα μουσείο για να απορροφηθούμε στην καλλιτεχνική αντίληψη και τον στοχασμό. Μπορούμε απλά να βγούμε από την μπροστινή πόρτα, να παρατηρήσουμε τι υπάρχει γύρω μας και να αισθανθούμε όπως θέλουμε.

Το περπάτημα που σχετίζεται με την τέχνη δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως δραστηριότητα αναψυχής. Πάρτε, για παράδειγμα, το περπάτημα ως flâneur ή ως προσκυνητής ή ως περιπατητής: σε κάθε μια από αυτές τις δραστηριότητες υπάρχουν στόχοι: ο flâneur ξεκινά και γυρίζει στους δρόμους της πόλης για να εξερευνήσει ή να σκοτώσει χρόνο. Ο προσκυνητής ατενίζει προς την ιερή γη για τη χάρη μιας ευλογίας· ένας βραδινός περιπατητής αναζητά πεπτικά οφέλη καθώς και κοινωνική αλληλεπίδραση, είτε περπατά με έναν σύντροφο είτε συναντά γείτονες κατά μήκος του δρόμου. Σε όλες τις περιπτώσεις, υπάρχουν στόχοι που κατακτιούνται.

Οι καλλιτέχνες μάς επιτρέπουν να κοιτάξουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια τους. Το περπάτημα ως καλλιτέχνης μάς δίνει κι αυτό αυτή τη σπάνια ευκαιρία. Μπορούμε να είμαστε αποστασιοποιημένοι ενώ ταυτόχρονα πλήρως αφοσιωμένοι καθώς περπατάμε. Το μυαλό δεν είναι πλέον σε κατάσταση πρόθεσης –συλλέγοντας γεγονότα ή προμήθειες ή ευλογίες, καίγοντας θερμίδες– αλλά αντ' αυτού βρίσκεται σε κατάσταση προσοχής. Η δραστηριότητα γίνεται μια προσωρινή παραίτηση από τον σκοπό και είναι από μόνη της μια ανταμοιβή, όπως μια μορφή τέχνης: αυτό στο οποίο ο Καντ αναφερόταν ως «καλό αφ' εαυτού». Υπάρχει μια ορισμένη ομορφιά στη συνειδητοποίηση ότι είσαι ζωντανός ενώ διασχίζεις έναν δεδομένο χώρο σε μια δεδομένη στιγμή. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω μιας σελίδας ή μιας οθόνης, αλλά μόνο μέσω των αυτιών και των ματιών και της μύτης και του δέρματος: η αίσθηση του ουρανού και του φωτός, της χάρης ή του μεγάλου μεγέθους ενός κτηρίου, των κυμάτων και του ανέμου, των βράχων και των φύλλων, ενός απέραντου ορίζοντα. Όταν κοιτάζουμε μέσα από μια οθόνη, αποκόπτουμε αυτές τις αισθήσεις, περιορίζοντας μαζί τον περίπατο των σκέψεων μας – των δικών μας ιδεών και οραμάτων, όχι κάποιου άλλου.

Το περπάτημα με ανιδιοτέλεια απαιτεί κάποια προσπάθεια στην αρχή αλλά με την εξάσκηση κατακτιέται. Πάρτε, για παράδειγμα, τη διαδρομή προς τη δουλειά μας. Στόχος μας είναι να φτάσουμε εκεί με ασφάλεια και έγκαιρα, όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά, ίσως ελέγχοντας παράλληλα τα email μας ή χώνοντας ακουστικά στα αυτιά μας για να πνίξουμε τον θόρυβο των αυτοκινήτων ή της ζωής στον δρόμο. Κινούμαστε σκόπιμα, έχοντας κατά νου ένα πρακτικό ενδιαφέρον. Ας πούμε, όμως ότι παίρνουν τον ίδιο δρόμο σε μια μέρα που δεν χρειάζεται να πάμε στη δουλειά. Επιλέγουμε να αφήσουμε το smartphone στο σπίτι. Αποφασίζουμε να επιβραδύνουμε και να αφήσουμε το μυαλό να περιπλανηθεί στην ανοιχτωσιά μπροστά μας. Χρησιμοποιούμε τον χρόνο όπως θα έκανε η Βιρτζίνια Γουλφ, ως ευκαιρία και χώρο στον οποίο μπορεί το μυαλό μας «να εξαπλωθεί».

Το νόημα βρίσκεται στην εμπειρία

Κάποιος μπορεί να πει, ποιο είναι το νόημα της απλής περιπλάνησης; Αυτό είναι σαν να ρωτάτε ποιο είναι το νόημα της παρακολούθησης ενός ηλιοβασιλέματος ή να αναρωτιέστε για την αξία του του να κοιτάζεις έναν Ρέμπραντ ή να μυρίζεις ένα τριαντάφυλλο. Η απάντηση είναι απλή: μόνο για την εμπειρία. Το θέμα είναι να αντιληφθούμε. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Μια πραγματικά αισθητική εμπειρία της ομορφιάς δεν έχει σκοπό. Μόνο όταν καλλιεργούμε μια στάση ανιδιοτέλειας μπορούμε να συλλάβουμε πλήρως την εμπειρία. Αυτό μπορεί να μας μπερδεύει, καθώς τα ηλιοβασιλέματα και οι πίνακες ζωγραφικής και τα τριαντάφυλλα είναι μαγευτικά. Αλλά δεν καταλαμβάνουν το μυαλό μας με τη σιδερένια λαβή που ασκεί συνήθως η καθημερινή ζωή. Το να βλέπεις μια χρυσή μπάλα να διαλύεται στον ορίζοντα δεν θα προσθέσει χρήματα στον τραπεζικό σου λογαριασμό ή κύρος στην κοινωνική σου κατάσταση. Οι χρησιμοθηρικοί μας σκοποί συνήθως μας αναγκάζουν να δούμε και να κατανοήσουμε τον κόσμο εν μέρει, σε θραύσματα που ταιριάζουν στους συγκεκριμένους σκοπούς μας. Στην τέχνη επιστρέφουμε σε έναν πιο εκτεταμένο κόσμο. Ευτυχώς, μπορούμε να ταξιδέψουμε σε αυτόν τον κόσμο περπατώντας με μια στάση αποστασιοποίησης, σε κατάσταση συναίσθησης, προσήλωσης. Μπορούμε να δούμε.

Όταν παραδινόμαστε στην τέχνη του περπατήματος, ζούμε τη στιγμή με μοναδικό σκοπό την εμπειρία, την εκτίμηση και τη σύλληψη της ομορφιάς. Δεν υπάρχει κανένας στόχος σε αυτό, μόνο η ανυπολόγιστη επίδραση που έχει στα νεύρα μας, στο σώμα μας, στην ύπαρξή μας. Αλίμονο στην κοινωνία που βλέπει ελάχιστη ή καμία αξία σε αυτό.

 

Ο Τζον ΚάαγκJohn Kaag | aeon είναι καθηγητής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης Lowell, υπότροφος Miller στο Santa Fe Institute και συγγραφέας του Sick Souls, Healthy Minds: How William James Can Save Your LifeSick Souls, Healthy Minds: How William James Can Save Your Life | Princeton University Press (2018). Ζει έξω από τη Βοστώνη.

Η Σούζαν ΦρόντερμπεργκSusan Froderberg | aeon είναι συγγραφέας των μυθιστορημάτων Old Border Road Old Border Road by Susan Froderberg | Little, Brown and Company(2010) και MysteriumMysterium | Macmillan Publishers (2018). Ζει στο Σιάτλ και τη Νέα Υόρκη.

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο aeonFor the full life experience, put down all devices and walk | aeon στις 23 Μαρτίου 2020 και αναδημοσιεύεται με άδεια Creative CommonsCreative Commons.


insidestory.gr

Aeon counter – do not remove

Share on Google Plus

About bratsolis@yahoo.gr

Είμαστε Καθημερινά μαζί σας και Θέλουμε την Κρίση, την Κριτική, την Συμβολή την Υπόδειξη και τη Συμμετοχή σας.Το Portal μας typospor.gr είναι Ανοικτό σε όλους σας."Συνεχίζουμε να συντονιζόμαστε μαζί σας."Με το Μεράκι,την Ορμή και την “Τρέλα” του 1998.

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου